TÜRKİYE VE DÜNYA KİVİ YETİŞTİRİCİLİĞİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

Arif Atak, Allan Ross FERGUSON, Raffaele TESTOLIN

Özet


Kivinin anavatanı Çin olup, dünyada kivi 20. yüzyılın başlarında anavatanı Çin’den Yeni Zelanda’ya gelmesi ile birlikte popülerlik kazanmıştır. İlk ticari kivi bahçeleri Yeni Zelanda’da 1930 lü yıllarda kurulmuştur. Daha sonra 20. yüzyılın ortalarından sonra Avrupa’da yetiştirilmeye başlanmıştır. Ülkemize kivi yirminci yüzyılın sonlarında doğru giriş yapmış ve her yıl artan bir ilgi görmüştür.

Çin’de yapılan üretim dikkate alınmayarak FAO’nun 2011 istatistiklerine göre dünyada 92.144 ha alanda 1.438.923 Ton kivi üretimi yapılmakta ve her geçen yıl bu üretim alanı ve miktarı artmakta olduğu belirtilmektedir. Dünyada yetiştirme tekniği ile ilgili farklı uygulamalar mevcuttur. Özellikle A. chinensis türüne mensup sarı meyve etli çeşitler ile A .deliciosa türüne mensup yeşil meyve etli çeşitler için farklı yetiştirme tekniği uygulamaları görülmektedir. Ülkemizde henüz ticari bir A. chinensis türüne mensup bir çeşitle kurulmuş kivi bahçesi bulunmadığı için genelde uygulamalar İtalya ve Yunanistan örneğindeki A. deliciosa ‘Hayward’ bahçelerine benzemektedir.

Dünyada artan kivi üretimine paralel olarak kivi fiyatlarında düşüşler görülmektedir. Özellikle bu düşüşlerin önlenebilmesi için üretimde kalite arttırmaya ve yeni çeşitlerin sayısını arttırmaya yönelik çalışmalar ön plana çıkmaktadır. Bu amaçla Yeni Zelanda, Çin ve İtalya’da ıslah çalışmaları sonucunda farklı Actinidia türlerine mensup yeni kivi çeşitleri elde edilmiştir. Halen bu ıslah çalışmaları devam etmekte ve her yıl yeni çeşitler tescil edilerek farklı ülkelerde yetiştiriciliği yapılmaktadır. Önceleri dünya pazarlarında sadece A. deliciosa ‘Hayward’ çeşdi görülürken son yıllarda ıslah çalışmaları ile elde edilen farklı özelliklere sahip kivi tür ve çeşitleri de giderek daha çok yaygınlaşmaktadır. Bu çeşitler ıslahçılar tarafından farklı meyve eti rengi, farklı aroma, yüksek verim ve hastalıklara dayanıklılık gibi değişik amaçlar için geliştirilmektedir. Ülkemizde ise bu ıslah çalışmaları Yalova Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü tarafından yürütülmektedir.

Yeni Zelanda, Şili ve İtalya’da yetiştirilen sarı meyve etli farklı kivi çeşitleri yüksek fiyatlardan alıcı bulmaktadır. Ancak A. chinensis türüne mensup bu türlerin büyük bir bölümü kısaca Psa (Pseudomonas syringae pv. actinidiae) denilen bakteriyel kanser hastalığının farklı ırklarına karşı çok hassastırlar. Bu nedenle sarı meyve etine sahip çeşitleri uygun ekoloji de ve hastalığa karşı tedbir alarak yetiştirmek yapmak gerekir. Sarı çeşitler güneş yanıklığına hassas olup sıcak bölgelerde net kullanılmalıdır. Özellikle İtalya ve Yeni Zelanda’da ‘Hort16A’ (Ticari olarak Zespri® Gold Kiwifruit adıyla satılmaktadır) çeşidi ile kurulan bahçelerin büyük bir bölümü bu hastalıktan çok etkilenmiş ve bahçeler sökülmüştür.

 Kaliteli bir yetiştiricilik için uygun iklim koşullarının olduğu bölgelerle kivi yetiştiriciliğinin sınırlandırılması gerekir. Destek ve terbiye sistemlerinin bölgeye ve iklim koşullarına uygun seçilmesi gerekir. Dünyada en yaygın destek sistemleri T-bar ve pergola olup bunlar farklı ülkelerde bazı modifikasyonlarla birlikte kullanılmaktadır. Özellikle sıcak yörelerde öncelikli olarak pergola ve üzerine örtü sistemleri düşünülürken nispeten serin yörelerde T-bar sistemleri kullanılmaktadır. Ülkemizde ise Doğu Karadeniz Bölgesi’nde T-bar sistemi yaygın iken Marmara ve Orta Karadeniz Bölgesi’nde pergola sistemi uygulanmaktadır. Yeni Zelanda da son yıllarda modifiye edilmiş pergola uygulamaları sonraki yılın verim verecek sürgünleri meyilli olarak omcaların üstüne doğru yönlendirilmektedir. Bu sistem özellikle omcaların yüksek verim yükünü kaldırmaları ve kaliteli meyveye yardımcı olması sebebiyle tercih edilmeye başlanmıştır.

Kök çürüklükleri ve taban suyu problemi olan ağır topraklarda sırta dikim özellikle İtalya’da yaygın olarak kullanılır. Yeni Zelanda da iklim ve toprakla bağlantılı olarak sulama çok gerekli değilken diğer taraftan İtalya’da gübreleme ve sulamanın ayrı sulama boruları ile uygulandığı sistemler dikkat çekmektedir. Ülkemizde ise Marmara ve Orta Karadeniz Bölgelerinde sulama genellikle mini sprink şeklinde tek sulama borusu ile yapılmaktadır. Doğu Karadeniz’de ise önceleri bahçelerde sulama uygulaması yapılmazken son yıllarda bahçelere sulama sistemi kurulmaya başlanmıştır. Soğuk tehlikesine karşı ise özellikle Kuzey İtalya’da üstten sprink ile sulama uygulaması yapılmaktadır. Ülkemizde ise bu uygulama çok sınırlı olup zamanla soğuk riski olan tüm bölgelerde yaygın olarak uygulanacağı tahmin edilmektedir.

Kivi tüketiminin artması ile birlikte Türkiye’de sanayisininde gelişeceği düşünülmektedir. Yeni Zelanda’nın düşen kivi fiyatlarını nasıl dengelediğini öğrenerek ona uygun çözümler geliştirmelidir. Bu sebeple ülkemizde de kivi meyvesinin sanayisinin oluşması düşen fiyatları dengelemek adına önemlidir. Ülkemizin farklı Bölgelerindeki kivi üreticilerinin bir araya gelerek Yeni Zelanda‘da ki Zespri modeli bir kooperatifleşmeye gitmesi de ayrıca sorunların çözümü açısından oldukça yararlı olacaktır. Böyle bir birlik tüm ülkedeki kivi üreticilerini içine alacak şekilde örgütlenerek özellikle üretim girdileri, depolama, ambalajlama ve pazarlama konularına ciddi çözümler sunabilecektir.


Anahtar Kelimeler


Kivi; Türkiye; Dünya; Yetiştiricilik; Karşılaştırma

Referanslar


Anonim, 2013a. http://www. www.faostat.com (Erişim tarihi 18.03.2013).

Anonim, 2013b. http://www.zespri.com (Erişim tarihi 18.03.2013).

Anonim, 2013c. TÜİK, 2012. Tarım İstatistikleri Özeti, http://www.tuik.gov.tr. (Erişim tarihi 18.03.2013).

Atak, A., 2012. Dünyada Kivi Yetiştiriciliğinde Son Uygulamalar (Kiwifruit Cultivation and Latest Applications in the World). I. Uluslararası Kivi Çalıştayı 26-27 Kasım 2012, Yalova: 9-13.

Atak, A., Aydın, B. and Kahraman, K..A., 2012. Sex Determination of Kiwifruit Seedlings with Molecular Markers. The Second International Symposium on Biotechnology of Fruit Species. 25-29 March Nelson/New Zealand (In Press).

Costa, G., Montefiori, M., Noferini, M., Vitali, F. and Ceredi, G., 2001. Using Bioregulators to Influence Morphogenesis in Kiwifruit cv. “Hayward” (Actinidia deliciosa). Acta Horticulturae 594:327-333.

Currie, M., Green, S., Martin P. and. Currie, N., 2008. Thirsty vines can give tasty fruit, but at a cost. New Zealand Kiwifruit Journal January/February: 7-12.

Ferguson, A.R., 2011. Kiwifruit: Evolution of a Crop. Proc. 7th International Symposium on Kiwifruit, Acta Horticulturae 913: 31-42.

Ferguson, A.R., 2012. Yeni Zelanda ve Kivi (New Zealand and Kiwifruit). I. Uluslararası Kivi Çalıştayı, 26-27 Kasım 2012, Yalova: 15-21.

Ferguson, A.R., Huang H.W. and Testolin, R., 2012. Kiwifruit. pp. 547–550. In: C.E. Finn and J.R. Clark (eds.). Register of New Fruit and Nut Cultivars. List 46. HortScience 47: 536-562.

Kahraman, K.A., Dardeniz, A., Atak, A. ve Engin, H., 2012. Kivide (Actinidia deliciosa cv. Hayward) Farklı Seyreltme Zamanı ve Şiddetinin Meyve Verim ve Kalitesi Üzerine Etkileri. 4. Üzümsü Meyveler Sempozyumu, Antalya (Baskıda).

Kahraman, K.A., Dardeniz, A., Atak, A. ve Öztürk, M., 2009. Yalova İli Kivi Yetiştiriciliğinde Karşılaşılan Başlıca Sorunlar Ve Çözüm Önerileri. 3. Üzümsü Meyveler Sempozyumu, K.Maraş, S:177-193.

Kahraman, K.A., Öztürk, M., Atak, A. ve Kil, L., 2009. Yalova, Rize, Ordu Ve Trabzon İllerinde Kivi Bahçelerinin Budama Ve Terbiye Sistemleri Üzerine Bir Araştırma. 3. Üzümsü Meyveler Sempozyumu, K.Maraş, S:193-204.

Kulczewski, M., 2012. Nuevas Variedades De Kiwi:visión Actual. B.Ingeniero Agrónomo, Asesorías K&R Ltda.

Lee-Jones, D., 2010. Report on State of Kiwifruit Sector in New Zealand. United States Department of Agriculture, Foreign Agricultural Service. Global Agricultural Information Network. GAIN Report Number: NZ1014.

Öztürk, M., Kahraman, K.A. ve Atak, A., 2009. Türkiye’de Kivi üretim ve Pazarlaması. 3. Üzümsü Meyveler Sempozyumu, K.Maraş, S:147-156

Öztürk, M., Kahraman, K.A. ve Pezikoğlu, F., 2012. Türkiye’de Kivi Yetiştiriciliği Yapan İşletmelerin Sosyo-Ekonomik Analizi. 10. Ulusal Tarım Ekonomisi Kongresi, Konya, S:551-561.

Testolin, R., 2012. İtalya’da Kivi Islahı ve Yetiştiriciliğine Genel Bakış (Overwiew of Kiwifruit Cultivation and Breeding in Italy). I. Uluslararası Kivi Çalıştayı, 26-27 Kasım 2012, Yalova S: 23-36.

Testolin, R. ve Ferguson, A.R., 2009. Kiwifruit (Actinidia spp.) Production and Marketing in Italy. New Zealand Journal of Crop & Horticultural Science 37: 1-32

University of Udine. Technology Transfer Office, 2012. Soreli a Yellow-Fleshed Kiwifruit. Soreli Bulletin.

Warrington, I.J. and Weston, G.C., 1990. Kiwifruit: Science and Management, Ray Richards Publisher and New Zealand Society for Horticultural Science, Auckland, 576 p.

Zuccherelli, G., 1994 L’actinidia. Frutticoltura Moderna, Bologna, Italy 421 p.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.